Akta komisji wyborczych do rad gmin z terenu województwa olsztyńskiego, związane z wyborami z dnia 27.05.1990 r., Archiwum Państwowe w Olsztynie, APO sygn. 1264/11
W 1990 roku w Olsztynie odbyły się pierwsze demokratyczne wybory samorządowe. Rok później miasto było częścią pielgrzymki papieża Jana Pawła II. Po reformie administracyjnej w 1999 roku Olsztyn stał się stolicą województwa warmińsko-mazurskiego.
*** Prezydent Olsztyna, Piotr Grzymowicz
Samorząd to ludzie - 27 maja 1990 roku przyniósł Polsce prawdziwy, niezależny samorząd. Tego dnia miały miejsce pierwsze wolne wybory w wolnej Polsce. Choć rok wcześniej odbyły się wybory parlamentarne, to były one jedynie częściowo wolne, zgodnie z ustaleniami „okrągłego stołu”. Dlatego można uznać, że 27 maja to prawdziwe narodziny demokracji w Polsce, a także początek III Rzeczypospolitej. Samorząd, choć wolny, był jednocześnie młody i niedoświadczony, stawiający czoła wielu wyzwaniom. Przez trzy dekady samorządności w Polsce spędziłem niemal dwadzieścia lat pracy w administracji samorządowej. Po przyjęciu mandatu radnego w 1998 roku nie zdawałem sobie sprawy, że moja kariera będzie związana z samorządem. Samorząd potrafi wciągnąć i nadaje sens działaniu, a każdy dzień przynosi nowe wyzwania. Olsztyn w ciągu tych trzydziestu lat rozwinął się, pięknieje i wykorzystuje swoje możliwości, co sprawia, że żyjemy w nowoczesnym, europejskim mieście, łączącym ekologię z bogatym dziedzictwem kulturowym. Trzy dekady samorządu to również test zaangażowania mieszkańców Olsztyna w jego rozwój. Olsztynianie nie tylko wybierali swoich przedstawicieli, ale także aktywnie uczestniczyli w organizacjach pozarządowych, wykazując wrażliwość na sprawy miasta i angażując się w ważne dyskusje. Choć różnili się w wizjach rozwoju, to zawsze kierowali się dobrem Olsztyna i jego mieszkańców. Z perspektywy mojego doświadczenia w samorządzie mogę stwierdzić, że prawdziwy samorząd to ludzie, którzy go tworzą, jednoczący społeczność. Jestem dumny, że mogę być częścią tej wspólnoty.
*** Przewodniczący Rady Miasta Olsztyna, Robert Szewczyk
Jeśli chcemy być zapamiętani, musimy pamiętać o tych, którzy byli przed nami. Ludzie, którzy walczyli o wolną Polskę, stawiali czoła nowemu wyzwaniu: stworzeniu samorządu. Uważam, że powinniśmy być dumni z wydarzeń, które miały miejsce po wyborach 4 czerwca 1989 roku, prowadzących do powstania pierwszego rządu Tadeusza Mazowieckiego i fundamentów samorządności w wolnym kraju. Miałem 10 lat, gdy powstawał samorząd, a Olsztyn rozwijał się razem z moją postawą obywatelską. Setki Olsztynian przez lata pracowały na rzecz samorządu, jako radni, prezydenci, członkowie rad osiedli i społecznicy, przyczyniając się do wielkiego projektu, jakim jest Olsztyn. Miasto się rozwija, jakość życia mieszkańców się poprawia, a nowe inwestycje nas zachwycają. Jednak, jak to bywa, zawsze możemy zrobić więcej. Polacy zbudowali silny ruch społeczny Solidarność, a następnie doprowadzili do pierwszych, częściowo wolnych wyborów. Okres transformacji był trudny dla wielu rodzin, a środowiska pracownicze ucierpiały, mimo to wielu odważnych zaczęło działalność gospodarczą. Z trzech ostatnich dekad samorządności możemy być dumni, bo Polska i Olsztyn są teraz lepszym miejscem do życia. Wolność i demokracja nie są dane raz na zawsze, dlatego my, mieszkańcy, musimy dbać o ich utrzymanie. Warto wzmacniać samorządy i działać na rzecz lokalnych społeczności.
*** Halina Przybyłowska (w 1990 roku pracowała w sekretariacie prezydenta miasta)
Na moich oczach następowała historyczna zmiana, jaką było powołanie olsztyńskiego samorządu. Pierwsze wybory do rad gmin w 1990 roku wiązały się z ogromnymi emocjami. Mieliśmy świadomość nadchodzących zmian, a podekscytowanie tym, że uczestniczymy w czymś wyjątkowym, przeważało nad niepokojem. Pamiętam, jak wielu zaangażowanych olsztynian, niezwiązanych z polityką, stanęło do wyborów. Szczególnie zapamiętałam zmianę na stanowisku prezydenta – Marek Różycki przekazywał obowiązki Jerzemu Bukowskiemu, którego wspominam jako fachowca. Miałam zaszczyt pracować zarówno z pierwszym wybranym prezydentem, jak i jego następcą, Józefem Grzegorczykiem, którzy wprowadzali nową jakość w życie miasta.
*** Wiesław Pancer (radny kadencji 1994-1998)
Po czerwcu 1989 roku zastanawiałem się, jak szybko wydostaniemy się z kryzysu gospodarczego. Na szczęście Polacy szybko się zorganizowali. Reforma samorządowa dała gminom, w tym Olsztynowi, dużą swobodę w kształtowaniu otoczenia społecznego i gospodarczego. Obserwując olsztynian, widziałem ich zapał w adaptacji do nowej rzeczywistości. W tamtym czasie działałem w Towarzystwie Miłośników Olsztyna i zostałem zaproszony do udziału w wyborach samorządowych do Rady Miejskiej. Jako Przewodniczący Komisji Rewizyjnej koncentrowałem się na gospodarce. Razem z Markiem Baumanem wprowadziliśmy zmiany w gospodarce komunalnej. Olsztyniacy szybko odnaleźli się w nowej rzeczywistości, przywracając normalność. W Olsztynie zagościła Europa.
*** Urszula Siergiej (w 1990 roku przygotowywała pierwsze wolne wybory w Olsztynie)
Atmosfera wyborów była poważna, ale dobrze zorganizowana. Moim zadaniem było tworzenie komisji wyborczych, było ich wtedy ponad 70. W dniu głosowania byliśmy w ratuszu od wczesnych godzin rannych. Każdy obwód miał swojego opiekuna, który był łącznikiem z komisją. W jednym z obwodów doszło do sytuacji, w której dwóch kandydatów uzyskało identyczną liczbę głosów. W takim przypadku przeprowadzano losowanie, a komisja decydowała o jego formie. Mimo pewnych komplikacji, udało się zrealizować wybory zgodnie z przepisami.
*** Krystyna Flis (dyrektor Wydziału Organizacyjno-Prawnego w 1990 roku)
Pamiętam pierwsze posiedzenie nowej Rady Miasta, które było ogromnym przeżyciem. Czekaliśmy na tę zmianę ustroju. Pierwsze demokratyczne wybory były niezwykłym wydarzeniem dla wielu olsztynian. Na sali sesyjnej zgromadził się tłum mieszkańców, chciał być świadkami tego historycznego momentu. Wszyscy byli chętni do pracy, a ustawa samorządowa dawała większe kompetencje radnym. Sesje trwały długo, zwłaszcza w przypadku uchwał dotyczących edukacji.
*** Zdzisława Tołwińska (radna Rady Miasta Olsztyna, kadencja 1990-1994)
Przełom lat 80. i 90. był czasem napiętym i pełnym obaw o przyszłość. Mimo to był to czas wyjątkowy. Zostałam zaproszona do startu w pierwszych wyborach z listy komitetu Obywatelskiego Solidarność. Reprezentowałam Jaroty, Pieczywo i Nagórki. 27 maja 1990 roku odbyły się pierwsze wolne wybory, w których zwyciężyli kandydaci z Solidarności. Byłam najmłodszą radną, co budziło pewne wątpliwości, ale cieszyłam się, że mogę działać na rzecz mieszkańców Olsztyna. Pamiętam pierwszą Sesję, atmosferę zaprzysiężenia na radnego i wybory prezydenta. Pracy było dużo, ale tworzyliśmy coś nowego, co może być wspominane jako niepowtarzalne wydarzenie. To już 30 lat, czas płynie szybko.
*** Prezydenci Olsztyna
Jerzy Bukowski, 4 lipca 1990 - 1 lipca 1992
Józef Grzegorczyk, 1 lipca 1992 - 20 lipca 1994
Andrzej Ryński, 20 lipca 1994 - 3 grudnia 1998
Janusz Cichoń, 3 grudnia 1998 - 10 października 2001
Czesław Małkowski, 10 października 2001 - 20 listopada 2008
Tomasz Głażewski, 21 listopada 2008 - 9 marca 2009, pełniący funkcję komisarza do wyboru nowego prezydenta
Piotr Grzymowicz, od 9 marca 2009
*** Przewodniczący Rady Miasta Olsztyna
Roman Kuczyński: 1990 – 1994
Bogdan Pierechod: 1994 – 1998; 2001 – 2002
Zenon Procyk: 1998 – 1999
Czesław Jerzy Małkowski: 1999 – 2001
Zbigniew Dąbkowski: 2002 – 2006; 2006 – 2010
Jan Tandyrak: 2010 – 2014
Halina Ciunel: 2014 – 2018
Robert Szewczyk: 2018
*** Skład pierwszej Rady Miasta Olsztyna 1990-1994
Mirosława Aleksandrowicz
Józef Bagiński
Stefan Bertrand
Jerzy Bukowski
Leszek Duszkiewicz
Eugeniusz Gajlewicz
Benon Gaziński
Marek Gerrnat
Józef Grzegorczyk
Witold Jasiński
Albert Kacpura
Henryk Kalinowski
Krystyna Kicowska
Waldemar Kindler
Waldemar Klocek
Hanna Klonowska
Jan Kozłowski
Roman Kuczyński
Konstanty Lossow
Jan Mackiewicz
Anna Mackowicz
Tadeusz Matuszewicz
Wiesław Mieszkowski
Sławomir Olek
Jan Olszewski
Bogdan Pierechod
Walery Piskunowicz
Kazimierz Pomianowski
Zofia Rudzińska
Bolesław Rusak
Gerard Stawicki
Mirosław Sujka
Hubert Syrwid
Eugeniusz Szepietowski
Włodzimierz Tryniszewski
Konrad Urbanowicz
Krystyna Urniaż
Janusz Wawrzkiewicz
Adam Wojtaszek
Zbigniew Wróbel
Marian Zdankowski
Zbigniew Zysk
Andrzej Żarczyński
Józef Żuk